‘Leren over warmte en intimiteit’

Interview Willem Koops

Hoogleraar ontwikkelingspsychologie

“Seksuele ontwikkeling is nog steeds een ontbrekend hoofdstuk in pedagogische standaardwerken”, stelt hoogleraar ontwikkelingspsychologie Willem Koops. “Behalve een hoofdstuk over puberteit en hormonen wordt er in handboeken nauwelijks gerept over de seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren. Toch is daarin juist een belangrijke taak weggelegd voor professionele opvoeders."

Waarom vinden we het zo moeilijk om met kinderen en jongeren over seksualiteit te praten? Volgens Willem Koops hangt dat samen met een maatschappelijke angst om jeugdigen te traumatiseren, maar ook met onzekerheid in het onderwijs over veranderende opvattingen over de pedagogische taak van scholen. “Als leerkracht vraag je je steeds af of je pedagogisch handelen strookt met de opvattingen van de ouders.”

Willem Koops, hoogleraar ontwikkelingspsychologie

Hij ziet dat scholen zich tegenwoordig veel terughoudender opstellen in hun pedagogisch handelen. “Anders dan vroeger is er angst voor ouders. Begrijpelijk, want tot de jaren zeventig vormden de school, het gezin en de straat een sociale eenheid.” De tijd waarin het gezegde ‘it takes a village to raise a child’ opgelding deed, heeft plaatsgemaakt voor individualisering en verstedelijking. Het is allang niet meer vanzelfsprekend om jongeren op straat aan te spreken op hun gedrag. Ook op school, in een professioneel pedagogische context, is sprake van een terughoudende opstelling door beroepskrachten. Helemaal als het gaat om een onderwerp als seksuele ontwikkeling, dat met taboes is omkleed en van oudsher weinig aandacht krijgt binnen de pedagogiek.

© Illustratie: Joyce Schellekens

Spelletje of seksueel gedrag?

Weten we eigenlijk nog wel wat ‘normaal’ leeftijdsadequaat gedrag is? Verwijzend naar actuele krantenkoppen als ‘Kleuter van school na grensoverschrijdend seksueel gedrag’ zegt Koops: “Je kunt verkennend gedrag van kinderen niet beschrijven in volwassen termen. Vóór de (pre)puberteit is er simpelweg geen sprake van lustgevoelens. Dus voor een kind is een ‘seksueel getint’ spelletje gewoon een spelletje. Woorden als ‘dadertje’, ‘kleuterseks’ of ‘bevrediging’ zijn misplaatst. Lijkt een spelletje heel erg op seksuele handelingen van volwassenen, onderzoek dan hoe een kind op dat idee is gekomen en laat het kind daar zelf zoveel mogelijk buiten. Kinderen zijn gevoelig voor onze emoties; de ophef richt wellicht veel meer schade aan dan het voorval zelf.” Angst voor seksualiteit is niet wat we als samenleving jeugdigen mee willen geven, betoogt de hoogleraar. “Wat we eigenlijk willen, is kinderen en jongeren leren over seksualiteit en intimiteit in samenhang met warmte en vreugde.”

Rijksoverheid Magazines