Drie voorbeelden
uit de basisschool

Vanaf de kleuterleeftijd beginnen kinderen hun lichaam en de verschillen tussen jongens en meisjes te ontdekken en dat levert soms lastige situaties op. Drie voorbeelden* uit de dagelijkse praktijk."

© Allard de Witte / Hollandse Hoogte

CASUS 1:

Jesse (5) kijkt onder rokjes

Jesse (5 jaar) kijkt onder rokjes. Zijn ouders zijn er van geschrokken en hebben er al met de leerkracht en met Jesse zelf over gesproken. Toch gebeurt het weer. Boze ouders van klasgenootjes nemen contact op met de school en eisen veiligheid voor hun dochtertje. De vertrouwenspersoon wordt ingeschakeld.

Het gedrag van Jesse is normaal voor zijn leeftijd. Kleuters tussen de 4 en 6 jaar ontdekken hun lichaam en de verschillen tussen jongetjes en meisjes. Dat uit zich in de behoefte aan aanraken, vadertje en moedertje of doktertje spelen. Ook in verborgen hoekjes, want kleuters voelen aan dat er een sociaal taboe rust op aanraken en bloot. Het woord ‘seksueel’ is in dit verband een zwaar beladen term die vooral aantoont hoe we er als volwassenen naar kijken; een kind is gewoon nieuwsgierig naar het eigen lichaam en dat van een ander.

Hoe ging de school er mee om?

Niemand is gebaat bij escalatie, de kinderen zelf in het minst. De ophef kan kinderen meer beschadigen dan het voorval zelf; voor hen is het van belang dat hun (school)routine zo min mogelijk verstoord wordt. Daarom is de school direct het gesprek met ouders aangegaan. Zowel de klagende partij als de ouders van Jesse konden - apart van elkaar - hun verhaal doen. De leerkracht hield daarbij oog voor de verschillende belangen. De ouders van het meisje wilden direct veiligheid voor hun dochter; aan hen werd verteld welke maatregelen de school daarvoor neemt. De ouders van het jongetje waren bang dat hun zoontje ‘abnormaal seksueel gedrag’ vertoonde; ze werden gerustgesteld en kregen uitgelegd dat zijn nieuwsgierigheid normaal is op die leeftijd. Het is een sociaal gedragsprobleem: Jesse moet nog leren begrijpen dat zoiets niet mag omdat het niet leuk is voor het meisje en niet netjes.

Zijn zulke situaties te voorkomen?

Nooit helemaal, maar er is veel mogelijk. Denk aan de inrichting van ruimten (geen verborgen hoekjes, gescheiden toiletbezoek), aan het vastleggen van afspraken of de pedagogische visie (hoe willen we als school bijdragen een gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen?), procedures en regels (hoe gaan we om met ongewenst gedrag en klachten van ouders hierover?) en een crisisplan (hoe voorkomen we escalatie?).

© Bart Versteeg

CASUS 2:

Alle meisjes willen verkering met Daan (7)

Alle meisjes van de klas willen verkering met Daan (7). Schattig, vinden de juffen. Maar Daan vindt al die aandacht helemaal niet leuk. Zijn boosheid blijft echter onopgemerkt.

Dit is normaal gedrag. Tussen de 6 en 8 jaar gaan kinderen verliefdheid interessant vinden, al heeft dat nog niets met seksuele gevoelens te maken. Op deze leeftijd worden ze zich bewuster van verschillen en spelen ze vaker - en anders - met kinderen van de eigen sekse.

Hoe is er op school mee omgegaan?

Daan vond al die aandacht helemaal niet leuk. Toen de leerkrachten daar na een telefoontje van de ouders oog voor kregen, zorgden zij ervoor dat Daans weerbaarheid werd gestimuleerd. De meisjes werden aangesproken op hun gedrag. Omdat verkering en verliefdheid een issue was in de klas, werd er een klassengesprek aan gewijd. De school werkte daarvoor met het lespakket Relatie en Seksualiteit (Rutgers WPF).

© Isabel Nabuurs / Hollandse Hoogte

CASUS 3:

‘Aanranding’ in de zandbak?

Het is als een lopend vuurtje rondgegaan: Liam van groep 6 is in de zandbak op een meisje uit groep 3 gaan liggen en maakte daarbij schuivende bewegingen. Ouders bellen in paniek en zelfs het regionaal dagblad heeft er al lucht van gekregen. Hoewel de school direct maatregelen treft, dreigt de zaak te escaleren.

In onze huidige samenleving krijgen kinderen meer expliciet seksuele beelden te zien dan wij op hun leeftijd, denk alleen al aan reclame en muziekclips. Het is dus niet vreemd dat kinderen - soms al op heel jonge leeftijd - kopieergedrag vertonen. Maar hoe ‘seksueel’ is dat en in hoeverre kun je dan van aanranding spreken? Tot de puberteit hebben kinderen geen lustgevoelens en is hun spel louter een uiting van nieuwsgierigheid; pas in de prepuberteit worden kinderen nieuwsgierig naar volwassen seksualiteit. Liam moet leren dat hij zijn fysieke overmacht niet in mag zetten en waarom ongewenste of ongepaste aanrakingen ongeoorloofd zijn.

Hoe is er op school mee omgegaan?

In deze casus heeft de school vanwege de dreigende escalatie (boze ouders, media) het crisisplan ter hand genomen. Een informatieavond voor ouders, georganiseerd met behulp van het draaiboek crisissituaties ‘Moet iedereen het weten?’ (Publicatie van Stichting School & Veiligheid), bood tegenwicht aan de geruchtenstroom. Omdat Liam vertelde dat hij thuis vaak met zijn vader naar ‘blote films’ kijkt, is advies ingewonnen bij het Advies en Meldpunt Kindermishandeling (AMK). De school heeft het stappenplan uit de Meldcode gevolgd; dit resulteerde uiteindelijk in een melding van kindermishandeling.

Schooldirecteur en onderwijsadviseur blikken terug

In deze film kijken een schooldirecteur en een onderwijsadviseur van het calamiteitenteam terug op het tumult dat ontstond nadat een kleuter werd beschuldigd van grensoverschrijdend seksueel gedrag. Meer informatie: www.kpcgroep.nl/calamiteitenteam.
 

*De voorbeelden zijn gebaseerd op de werkelijkheid, maar namen en omstandigheden zijn aangepast i.v.m. privacy. De kinderen op de foto's hebben niets te maken met de beschreven voorbeelden.

Rijksoverheid Magazines